Gehoor training: Met (inter)vallen en opstaan

Het leren van intervallen was voor mij, samen met lange noten en toonladders, de top drie van vervelendste dingen die ik tijdens muziekles  ''moest doen". Het is toch veel leuker om een leuk stuk te spelen ofzo? Of meespelen met een nummer van een CD! (Ja, CD ja, zo oud ben ik inmiddels. Sterker nog, ik speelde mee met Michael Jackson vanaf een casettebandje, maar ik dwaal af.) Toch deed ik het braaf, want "die lange noten waren nodig voor een mooie toon en de toonladders en intervallen moet je kennen als je theorie examen gaat doen", aldus mijn leraar. Intervallen vond ik lastig en nog steeds hoor ik ze niet allemaal even scherp. Dat ze belangrijk zijn, zal bijna elke muzikant wel hebben gehoord tijdens de lessen, maar waarom toch? En hoe kun je daar goed op oefenen? Allemaal vragen die ik in dit bericht ga beantwoorden en wat hulpmiddeltjes om het leuker en makkelijker te maken!

In de muziek is een interval de muzikale afstand tussen twee tonen. Men onderscheidt harmonische intervallen waarvan de tonen gelijktijdig klinken en melodische intervallen waarvan de tonen na elkaar klinken.
— https://nl.wikipedia.org/wiki/Interval_(muziek)

Klinkt saai toch? En zoals de meeste mensen het hebben geleerd, is het ook een saaie en soms frustrerende bezigheid. Waarom moet je dit weten, als je ook gewoon de noten kunt spelen hoef je toch niet te weten welk interval het is?

Door te leren welke intervallen je hoort, oefen je het relatieve gehoor. En jouw relatieve gehoor is wat je gebruikt als je een melodie meespeelt met de radio, akkoorden speelt op de piano of gitaar. Een goed relatief gehoor helpt je bij het spelen van een melodietje op het gehoor, of om muziek uit het hoofd op papier te zetten. En ook bij een improvisatie is een goed relatief gehoor essentieel om er wat moois van te maken. Het mooie is dat jouw relatieve gehoor net zoiets is als een spier: door deze goed te trainen, wordt je er steeds sterker in. Een goed getraind relatief gehoor helpt je dus enorm bij het muziek maken in de praktijk.

Maar het begin is vaak lastig en saai en om je daar een handje bij te helpen, bij deze een paar voorbeelden die je kunt gebruiken.

Prime

Als twee dezelfde noten, met dezelfde toonhoogte geschreven staan, is dat een prime. Als je daar dus naar luistert, hoor je maar 1 noot. Makkelijk zat toch, is eigenlijk niet echt een interval, want de afstand tussen de twee (dezelfde) noten is 0.

Kleine secunde

De kleine secunde bestaat uit twee opeenvolgende halve tonen. Twee heel bekende voorbeelden van een kleine secunde:

  1. Uit de film Jaws, als de monsterlijke haai op de boot af komt zwemmen. In het begin van dit stukje hoor de cello steeds een kleine secunde spelen.
  2. De eerste vijf noten uit  "Für Elise ", van Beethoven. Misschien zegt je de titel niets, maar je kent het stuk vast. De eerste vijf noten van de melodie zijn een kleine secunde.

Grote secunde

Dat is hetzelfde als een hele toon, oftewel twee halve toonsafstanden. De meest bekende grote secunde moet toch wel het begin van Vader Jacob zijn. De afstand tussen de eerste twee noten van de melodie, de lettergrepen  "va" en "der", zijn een grote secunde:

Kleine terts

Deze interval komt zorgt vaak voor een beetje droevige klank. Een drieklank waarvan de eerste interval een kleine terts is, is een mineur akkoord. En mineur klinkt een beetje droevig. Maar dat betekent niet dat het altijd een droevig liedje hoeft te zijn natuurlijk. Een paar voorbeelden:

  1. Opzij, van Herman van Veen. De melodie bij de tekst  "Opzij, opzij, opzij. Maak plaats, maak plaats, maak plaats" is steeds een kleine terts.
  2. "No limits", van 2 Unlimited. Deze inspirerende tekst bestaat steeds uit heel veel "No no no no no no".  De eerste drie keer dat dat gezongen wordt en de melodie iets omhoog gaat en weer naar beneden, zijn dat kleine tertsen.
  3. "Olé, olé, olé, olé, we are the champions". De Olé Olé aan het begin, zijn een kleine terts. Deze is heel handig om in je hoofd te houden! Als je iets hoort en het klinkt als "Oé, olé, olé, olé", dan is het dus een kleine terts!

Kwart - Wilhelmus / Alaaf! / Zie ginds komt...

Misschien heb je het nog niet bedacht, maar de kwart is een interval die je waarschijnlijk al heel vaak gezongen hebt. Weleens het Wilhelmus meegezongen? Dat begint met een kwart.  De eerste twee lettergrepen van "Wil-hel-mus " vormen een kwart.

Misschien vier je elk jaar carnaval? Dan roep je vast en zeker weleens  "Alaaf", ook een kwart. En op veel bruiloften kom je de kwart ook regelmatig tegen:  "Daar komt de bruid  " inderdaad... een kwart (tussen Daar en komt). Met Sinterklaas zingen we ook heel veel kwarten.  "Zie ginds komt de stoomboot ", begint met een kwart. Misschien is dit wel de meest bekende interval en de makkelijkste om te leren herkennen, omdat er zoveel nummers zijn die ermee beginnen.

Grote terts - Er is een kindeke

De Grote Terts is eigenlijk de het vrolijke broertje van de kleine terts. De grote terts klinkt niet droevig en het liedje uit het voorbeeld is ook een vrolijke melodie: "Er is een kindeke geboren op aard". De eerste twee woorden "Er" en "is", zijn samen een grote terts:


Overmatige kwart - maria (west side story)

De afstand van een overmatige kwart en verminderde kwint zijn exact gelijk. Weleens van de West Side Story gehoord? Nee? Een aanrader, geweldige muziek. En een heel bekende overmatige kwart in het nummer  "Maria ", de eerste twee tonen in de zin "Maria, Maria, I just met a girl n

 

Kwint - Olifantje in het bos / Kortjakje

Een heel bekend kinderliedje begint met een kwint. Het melodietje is overal gelijk, maar de teksten zijn door de jaren nogal eens verandert, dus herken je een van de liedjes? Ze hebben allemaal dezelfde melodie en beginnen met een kwint:

  • Altijd is kortjakje ziek
  • Olifantje in het bos
  • Schaapje, schaapje heb je witte wol


Kleine sext - Conquest of paradise (Vangelis)

De melodie van dit nummer, als het koor inzet, begint met een kleine sext:


Grote sext - Berend Botje / My Bonnie ocean / Ein Prosit

Kinderliedjes blijken gewillige voorbeelden. Berend Botje begint met een grote sext:

(voor de oudere lezers onder: "My Bonnie is over the ocean" en "Ein Prosit" zijn u vast wel bekende grote sexten)

 

Kleine septiem - The winner takes it all (Abba)

Ik vond het lastig om hier een actueel nummer bij te vinden, maar hoewel deze song zeker niet jong meer is, zal wel bijna iedereen het herkennen. The Winner Takes It All, van Abba. Het refrein begint ermee, de twee lettergrepen in het woord "winner" vormen een kleine septiem.

 

Grote septiem

De enige interval waar ik geen nummer bij kon vinden als voorbeeld. Maar zelf herken ik het redelijk eenvoudig om het net geen oktaaf is. Een oktaaf is eenvoudig te horen en bij de grote septiem hoor je dat het bijna een oktaaf is.

Oktaaf

De eerste twee lettergrepen van de melodie uit "Somewhere over the rainbow" vormen een oktaaf:

Overigens is van dit nummer een eenvoudige, maar o zo prachtige cover gemaakt door de man met de meest onuitspreekbare naam ooit: Israel Kamakawiwoʻole. Hij heeft het oktaaf uit het begin vervangen door een prime. Op de valreep van dit stuk toch nog een zinvol voorbeeld van een prime gevonden.

Dus, korgt samengevat:

  • Interval training is heel zinvol om te leren op het gehoor te spelen en naar jezelf en andere muzikanten te luisteren. Ook bij improviseren is het een belangrijk hulpmiddel.
  • Maar het begin kan lastig zijn, daarom is het handig om een paar geheugensteuntjes aan te leren.

Ik heb alle voorbeelden die ik hier genoemd heb ook in een spotify afspeellijst gezet, lekker makkelijk als je ze allemaal nog eens wilt beluisteren.


Zo heb je van intervallen een voorbeeld melodietje. Als je die in gedachten houdt, wordt het een stuk makkelijker om de intervallen te herkennen. Dan kun je het in je hoofd  meezingen en dan weet je welk interval het is. Als je er regelmatig op blijft oefenen, hoor je vanzelf de intervallen sneller.

Elke melodie begint natuurlijk met een interval, dus er zijn nog heel veel meer bekende melodieën als geheugensteuntje te gebruiken. Als je nog handige melodieën kent of tegenkomt, deel die dan met andere lezers door een reactie achter te laten!

Header image source: Flickr